






66 BONA XHOSA-JULY 1995

ABADLALI BEBASKETBALL BOTHUSE IAFRIKA


Ukudlala komntu nomsakwabo kwiqela leSA National Basketball kuwenze ababaza amanye amaqela aseAfrika UBONGANI KA LUKHELE ubonene nabo kutshanje



 NAKUBA iqela leSouth African National Basketball
latywatyushwa kwiAfrica Womens Basketball Champions eRhawutini ngoDisemba, iintombi zakwaNkutshweu, uPortia noLebo, balenze labalasela ilizwe lethu bebaphosa ngapha nangapha abeqela ababedlala nalo ngokubaleka okumangalisayo, ibhola beyigqithisa kakuhle kwaye beyifaka kakuhle emnatheni. Ukungabi namava kwethu
kusenze sangadlali kakuhle kolu khuphiswano. Kodwa sifunde lukhulu kule ntumente, ingakumbi kwiqela laseZaire, elitywatyushe iqela
 laseSenegal ebelikhusela indebe yalo zaza zaziiQueens of African basketball ezintsha. Kuseza kusithabatha ithuba phambi kokuba sikhonye eAfrika, utsho uLebo. Kumgangatho weklabhu uLebo onama-22 noPortia one-19 badlale kwelona qela libalaseleyo kweli -iMamelodi Charioters. Eli qela ligqwesile kwiNorthern Transvaal League Championship kule minyaka imi-5 edlulileyo. Ngaphandle kwesi sibini kukho nomnye umdlali uBrenda Masalela, okwiqela lelizwe. Esi sithathu siliqhayiya lelokishi iMamelodi ePitoli.
Isiphiwo esibang'umdla sikaPortia noLebo sibhaqwe saza sanonotshelwa nguSimon Masango owayengumqeqeshi weTrotters Netball Club ababedlala kuyo. Wabagayela kwiCharioters ngo1 989 baza banegalelo elihle kulo
mdlalo. Ngaphambili abazange babalasele njengokuba benjalo kwibasketball, baphumelele kwiintumente ezininzi kunye neCharioters nakwiLigi yomNtla Transvaal.
Uportia uye wabalasele kwibasketball yamazwe ngamazwe xa ubemele uMzantsi-Afrika kwi 1992 African Championship eSenegal. Wayene-17 leminyaka ngoko, yaye udlalele eli qela ukususela ngoko. ULebo ubizwe ngo-1994 saza esi sibini sadlala

neKenya kwimidlalo emibini yobuhlobo neyamazwe ngamazwe eMmabatho ngoMeyi nyakenye neZimbabwe kwimidlalo emibini yobuhlobo phambi kwentumente ebingoDisemba.
Kodwa asingabo kuphela abanesiphiwo. UMando Nkutshweu ukwangomnye onesiphiwo esihle kubadlali bodumo beChariofers naye uye wanegalelo ekuphuculweni kwalo mdlalo kwabo baselula nabalithemba kwibasketball eMamelodi.


BONA XHOSA .JuIy 1995 69


UBUHLOBO obusekelwe kuthando lomculo



Bobabini aba bahlobo beGirls With Attitude (GWA) bafunda eNorthview High School apho benza ibanga lethoba
Ngaphandle kokuba bevela kwiindawo ezahlukeneyo - iSandton neAlexandra Township - uBrenda Motima noNono Pooe bakunye kuba bobabini baneminqweno efanayo emculweni.

Kubhale uBONGANI HLATSHWAYO kufote
UTHEMBA NKOSI



 NGUMBUZO owenza ubuhlobo phakathi kukaBrenda noNono.
Uyamazi uMary-Anne? wabuza uBrenda kuNono besesikolweni kunyaka ophelileyo. Ngelishwa uNono akazange amazi, kodwa kwabakho umnqa phakathi kwabo walibaleka ngokukhawuleza uMary-Anne.
Kwabakho nje into ngaphakathi kuthi esixelela ukuba masibe nento esincokola ngayo.
Ngokuqinisekileyo yaba ngumculo. Safumanisa ukuba sithanda uhlobo olunye lomculo - iTap, idisco nereggae. Senza isigqibo sokuba sibe nento esiyenzayo - kwakufuneka ke ibe yinto eyiyo kuba nathi sihlanganiswe yindlela esamkelene ngayo mhla sihlangana, sitshilo esi sibini.
UNono nongoyena uthetha kakhulu kwaba babini ngowaseAlexandra ekulikhaya leemvumi ezininzi ezidumileyo.
Elokishini akukhathalwa. Elowo nalowo uzenzela into yakhe. Ukuba ucinga ngokuziculela into yakho, akukho ngxaki!
Abona bantu bandiphembeleleyo emculweni ngabazali bam, into ebisele kum ibikukuba ndifezekise amaphupha am.
UBrenda, oyimbelukazi,
ngowasephokeng eBophuthatswana kungokunje uhlala eSandton.
Ndizibona ndohlukile ebantwini endihlala nabo, ngokweminqweno, into ethetha ukuba ndiza kucula ubomi bam bonke. Umama undicengile ukuba ndiqhubeke nokucula nam ndagqiba kwelo kodwa ndikwenze oko ngendlela eyakuba lulutho, utshilo uBrenda.
Iimvumi zodumo zaphesheya nezithandwa lulutsha ezifana noJade, iTLC iSalt'N Pepa, iJodecei kunye nemvumi yaseMzantsi-Afrika, uBrenda Fassie, zibe neempembelelo kuNono noBrenda.
Yintoni abayizuzayo emculweni?
Kwaukuba sibe nomculo owahlukileyo onefuthe ebantwini sizimisele kuba kaloku kucacile ukuba sinako ukuzisa iinguqu ezizizo kwindlela abacinga ngayo abantu nakubume babo.
Sichasene kakhulu nobundlobongela kwaye siyayikhuthaza kakhulu imfundo koontanga bethu nanjengoko isisitshixo sekamva elililo.
Phantsi kweGWA sishicilele icwecwe lethu lokuqala emveni kokuba sicule noDr House (Nelson Mohale) kwingoma yakhe yodumo ethi Nkwesheng. Kukusebenza naye okwenze ukuba umculo wethu uqapheleke.
Bazihlanganisa njani izinto ezibalulekifeyo kubo umculo nesikolo? Esi sibini sithi ulwesiHlanu ukuya kwiCawa kwakunye neeholide zibekelwe bucala umculo ezinye zezomsebenzi wesikolo.
Xa bebebuzwa ukuba bazakuqhubeka na nomculo emva kwebanga leshumi yena uNono uthe unqwenela ukuya kufunda izifundo zorhwebo, kanti yena uBrenda uthe unqwenela ukuya kufunda ngezomthetho. Phofu batshilo ukuba bayakumana ukucula ngexesha labo.
Lithini icebiso labo kwamanye amantombazana?
Amantombazana mawazifezekise iinjongo zawo angatyhafi.
Makayibeke phambili imfundo nanjengoko beyakutshabalala xa bengafundanga. 




Kungenwa
simahla



lndawo: Club Status (Fun Valley) eseGolden Highway. (Qaphelani ukuba alisayi kuba sejohannesburg Garden Court njengoko bekubhengeziwe ngaphambili).
Umhla: NgoMgqibelo, umhla we-15 kujulayi ka-1 995 abantu mabafike ngentsimbi ye- 11h00 (siza kuqala ngeye-12:00) de kube yeye-16h00.
Isithethi sembeko: nguVinolia VMash Mashego wenkqubo yeCCV ethi Jam Alley (ozuze iiArtes Award ezimbini).
Yizani sincazelane ngeendlela olunokuphuculwa ngayo ulutsha! Yizani nizosixelela iminqweno yenu ngendlela amashishini amakhulu anokulunceda ngayo ulutsha. Yizani nidibane nabelane amacebo nolunye ulutsha neeklabhu ezicinga njengani.
Okokugqibela, asizukonwaba sifumane nento eyiwa phantsi kwempumlo kuphela - kuza kubakho nentaphane yamabhaso aya kuzuzwa xa kutsalwa abawelwe ngumq'esandleni. Malunga neenkcukacha ezibhekele phaya tsalela umnxeba kule nombolo (011) 4831070 okanye uBarbara Zulu kule nombolo (031) 422041 ext 2112.



74 BONA XHOSA-JULY 1995

UMCEBISI KWEZOMTHETHO
Ukuba unengxaki yezomthetho
bhalela kule dilesi: Legal Advisor,
Bona, P,o. Box 32083, Mobeni, 4060.
Ucetyiswa simahla ngomthetho, kodwa qaphela ukuba:
 iincwadi ziya kuphendulwa kweli khasi kuphela, akukho mntu uya
kucetyiswa ngokubhalelwa incwadi.
 Iimpendulo zeencwadi zisekelwe kwizinto ezixeliweyo encwadini, ngoku iBona nabacebisi bethu bomthetho abanakubekwa tyala ngomnnakalo osenokubangelwa
licebo abakunike lona.
Lindy Moorosi

Sazi mthetho, Nditshate nendoda yaseMalawi yaye sinabantwana abathathu. Ingxaki yam kukuba indoda yam indiphethe rhabaxa kwaye ayindondli nabantwana bam. Ndimele ndimthini? NguS.R.N.
NgokomThetho luxanduva lwendoda ukukondla kunye nabantwana bakho. Ukondla kuthetha ukunakhela umzi ukunithengela ukutya, ukuninxibisa, ukufundisa abantwana nokuba bafumane unyango xa bengaphilanga. IMantainance Act yonyaka ka-1963 inika indlela efanele ilandelwe ekumangaleleni indoda ukuba yondle. Kule ngxaki yakho ufanele uyocela uncedo kwiMantainance Officer yenkundla kaMantyi wedolophu yakho. Xa ndijonga ingxaki nemeko yakho, ingakumbi umtshato wenu, ndikucebisa ukuba uye nakwiofisi yeFamsa (iFamily and Marriage Society of South Africa) ekufutshane nawe uyocela amacebiso.

Sazi-mthetho, Ndaba nelishwa lokumitha ndisenza unyaka wokugqibela kwiziko eliqeqesha iititshala. Umfana endincuma naye wandikhathalela ekuqaleni kodwa uye waguquka xa sezisondela iinyanga zokuba ndibeleke. Akasandiniki imali. Ngoku andiphilanga yaye ndifanele ndiye kwagqirha kodwa isithandwa sam asindiniki imali yokuya kwagqirha. Kwakhona kukho imali yokufunda endandiyibolekile ekufuneka ndiyihlawule ebhankini kodwa andinako kuba andiphilanga, ngoko andinako ukuphangela. Ndicela undicebise. NguN.N., eCradock 
Ube nelishwa ngokuba nengxaki enje. Akukho nto inyanzela umfana oncuma naye emthethweni ukuba abe negalelo kwimpilo nentlalo-ntle yakho, luxanduva lwakho olo. Wakuzala unokummangalela kwaMantyi ukuba ahlawule imali yesondlo somntwana, kuba ngokomthetho luxanduva lwendoda ukondla umntwana. Unako nokufuna imali yeendleko zakho xa ubukhulelwe, ngoko kufuneka uwagcine onke amaphepha entlawulo kagqirha.
Ngokubhekiselele kwimali
yokufunda owawuyibolekile, ufanele uzame ukuyazisa ngokukhawuleza ibhanki ngengxaki yemali nize nivumelane ngendlela ekulungeleyo onokulihlawula ngayo ityala layo ukuze ingakumangaleli kuba usoyiswa kukuhlawula.

Sazi-mthetho, Kwisikolo sokuqhuba imoto ebendifunda kuso bandixelele ukuba bayakunika ilayisensi yokuqhuba. Ndahlawulela ilayisensi kaCode 11 ngezavenge. Ngaphezu koko, ndahlawula nemali yepetroli ngoxa ndisebenzisa inqwelo yabo. Kwathi kwakufika ixesha lokuba ndivavanywe, ndangabi nayo imali ekufuneka ndiyihlawule ukuze ndivavanywe. Ndalinda de ndanayo imali kodwa ndithe xa ndiphinda kwesi sikolo ndaxelelwa ukuba liphelile ixesha lesivumelwano sam. Ndayihlawula imali ebabeyifuna kodwa nanamhlanje andikabinayo ilayisensi. Ndiyithini le ngxaki? NguL.LK., eDaveyton 
Kubhetele uye kujonga isivumelwano owasenza nesikolo sokufunda ukuqhuba imoto ukuze uqonde izinto enavumelana ngazo, ingakumbi ixesha lesivumelwano nezinye iindleko ekwakufuneka
zihlawulwe nguwe. Izikolo zokufundela ukuqhuba
imoto zikufundisa ukuqhuba zikulungiselele ukuba kuvavanyo. Kodwa azinako ukukuqinisekisa ukuba uza kuphumelela kuvavanyo kuba oko kuxhomekeke kuwe. Wakuqonda ukuba sewululungele ukuyovavanywa, ufanele uyokwenza isicelo sokuvavanywa kwiiofisi zamagosa endlela ezikufutshane nawe. Kufuneka uye neyakho inqwelo oza kuvavanywa ngayo xa ungasebenzisi eyesikolo obufunda kuso.

Sazi-mthetho,
 Umama wam owalupheleyo wafaka
i-R1 300 ebhankini ngojulayi ka 1993. Waqhubeka nokufaka imali ebhankini zonke iinyanga de kwanguNovemba nyakenye. Kwathi ngoDisemba waya kutsala i-R100. Saqaphela ukuba kwincwadi yakhe yasebhanki amanani amva abhalwe ngaphezu kwamadala ngoko akabonakali kakuhle. Kuthe ngojanuwari waya kutsala ama-R200 baza babhala imali ephosakeleyo ebhankini kwincwadi yakhe. Wathi xa eyibuza loo nto kumsebenzi wasebhanki waxelelwa ukuba angakhathazeki kuba ikhompyufha inazo zonke iinkcukacha zokufaka nokutsala kwakhe imali. Kuthe kwinyanga elandelayo xa ecela ukubona ukuba unamalini ebhankini, waxelelwa ukuba unama-R40 kuphela. Uthe ebuza ukuba itshonephi enye imali, bamthuka ebhankini. Ufanele athini? NguN.D., eDundee
Umama wakho ufanele ayoyixela kumphathi webhanki ayivula kuyo iakhawunti yakhe okanye ambhalele. Kwakhona kufuneka acele iphepha elibonisa yonke imali eyakhutshwa okanye yafakwa kwiakhawunti yakhe. Emva koko kunokwenziwa uphando lwangaphakathi ebhanki. Xa ingxaki iyimpazamo yebanki ndiqinisekile iya kuyibuyisela imali yakhe ngokukhawuleza. Kodwa xa kukho umntu owayitsalayo, unokumangalela loo mntu watsala imali yakhe ukuze ayihlawule. Xa le ngxaki ingasonjululwa ngendlela emxolisayo, ufanele enze isikhalazo kwiAssociation of Central Banks, p.o. Box 6 10380, Matshalltown, 2107




81BONA XHOSA-JULY 1995

R50 000!
eziikhosi
uze uzithembe ukuze
UQAVE PHAMBI KWESIHLWELE


INDLELA YOKUZUZA
Sixelele ukuthi yeyiphi ikhosi othanda ukuyenza
Sixelele ukuthi leliphi ibanga olipasileyo. Zalisa ikhuphoni elingenelo. Sibhalele ileta usixelele
isizathu sokuba uzibone ufanele uphumelele, yeyiphi ikhosi ozo kuyikhetha, nokuthi
uceba ukwenza ntoni wakuyipasa ikhosi. Thumela ingenelo lakho nefoto
yakho evelisa intloko namagxa kunye nebhokisi yeLemon Lite okanye umbhalo wayo owuzobileyo.



UZA KUZUZA
Ama-25 emagqiyazanci Aqava Phambi Kwesihlwele aza kuzuzo ikhosi ekhethwe ngawo, kwaintec College.
1-10 labagqwesileyo liya kuntingiselwa eRhawutini fize lihlale kwihotele yodumo, cibagwebi baya kudlan indlebe nalo baza kuvela kwiEduspectrum. Ukuntinga ngenqwelo-moya, indawo yokuhlaia, izithambiso, nesibhadlalala setheko sangokuhlwa kuya kuba kokwasimahia, kuhlawulelwe ngabakwalemon Lite, ivanishing Cream ebaqondayo abaseTyhini
Ilemon Lite Vcinishing Cream iya kukubangela ube nolusu olukhanyayo olunganyinyithekiyo, iya kukubangela uzive umhle ubukeka.


6 BONA XHOSA - Juh. 1995

		BONA XHOSA - July 1995 71

74 BONA XHOSA - .July 1995

		BONA XHOSA - JuIy 1995 81

